Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları 16 Nisan Pazar günü Anayasa değişikliğini oylamak için sandığa gidecek. Peki, tarihte Türkiye’de yapılan referandumlarda ne oldu? Sandıktan kaç kere hayır, kaç kere evet çıktı?

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları, milletin yetkilerini tek adama teslim etmemek ve Cumhuriyet rejiminin devamını sağlamak için 16 Nisanda sandık başına gidiyor. Türkiye sandığa giderken, herkes geçmişteki referandumlarda ne yaşandı diye merak etmeye başladı. Türkiye Cumhuriyeti arşivlerine göre bugüne kadar Türkiye’de toplam 6 referandum gerçekleşti. Bunlardan 6’sında halk  “Evet” tercihini kullanırken 1988 referandumunda ise sandıktan “hayır” çıktı.

 

Türkiye’nin ilk referandumu “1961”

Türkiye Cumhuriyetinin ilk referandumu 1961 yılında askeri müdahaleden sonra gerçekleşti.  Sandık başına giden vatandaşlar, 1961 anayasasını oyladı. Bu referandumdan yüzde 61,7 “evet” oyu çıkarken, yüzde 38,3’lük kesimde anayasaya karşı çıktı. Türkiye Cumhuriyetinin en özgürlükçü Anayasası yüzde 61,7 ile halk tarafından kabul edildi.

Silah zoruyla gelen anayasa “1982”

Türkiye 1982 anayasa referandumu ile 2’inci kez sandık başına gitti. Askeri yönetim altında, silah zoruyla yapılan seçimlerde askerlerin istediği oldu.

7 Kasım 1982’de yapılan seçimlerde halk, 1982 anayasasını oyladı. Bu halk oylamasında sandıktan, yüzde 8,63 “hayır” çıkarken, seçmenin yüzde 91,7’si “evet” tercihini kullanmak zorunda kaldı. Sonuçlar açıklanır açıklanmaz daha fazla bekleyemeyen darbe yönetimi oylamadan sadece 2 gün sonra 9 Kasım 1982’de anayasayı yürürlüğe koydu. 1982 anayasasında bağımsız olarak sandığa gidemeyen halk, bu seferde referandumun cumhurbaşkanlığı seçimleri ile birleştirilmesi şokunu yaşadı. Anayasanın kabul edilmesiyle birlikte geçici anayasanın 1. Maddesine göre Devlet Başkan ’lığı unvanına sahip darbeci paşa Kenan Evren cumhurbaşkanı oldu.

Siyasi yasaklar kaldırılıyor “1987”

Türkiye  Cumhuriyeti vatandaşları 12 Eylül darbesinde yaşadıkları karanlık günlerden kurtulmak ve hayatın normale dönmesini sağlamak için 3’üncü kez sandık başına gitti. Halk bu referandumda, 1982 döneminden kalan geçici 4. Madde ile siyasilerin 10 ve 5 yıllık siyasi yasaklarının kalkıp,  kalkmamasına karar verdi. Seçimlerde başbakan Turgut Özal hayır cephesindeyken, siyasi yasakları bulunan ve bunların kaldırılmasını isteyen Süleyman Demirel, Necmettin Erbakan ve Bülent Ecevit evet cephesini oluşturuyordu. Seçmen kütüklerinin belirlenmesi amacıyla 12 Temmuz 1987’de tüm ülkede sokağa çıkma yasağı ilan edildi. 12 Eylül 1987’de açıklanan halk oylaması sonuçlarında sandıktan sadece 75.066 oy fark ile evet çıktı. Seçmenlerin yüzde 50, 16’sı yasaklar kaldırılsın derken, yüzde 49, 84’ü yasaklar kaldırılmasın dedi.  Bu süreçte muhalefeti güçsüz gören Başbakan Turgut Özal erken seçim kararı aldı. Bu anayasa tarihte 12 Eylül siyasi yasaklarını kaldıran anayasa diye bilinir.

Türk halkının ilk Hayır’ı “1988”

Türkiye 4’üncü kez halk oylamasına giderken bu defa sandıktan hayır çıktı. 1982 Anayasası’nın 1 yıl süre ile erkene alınıp alınmamasını oylayan vatandaşlar 25 Eylül günü sandık başına gitti.  Türkiye’de ezici bir üstünlük ile hayır sonucunun çıktığı seçimlerde yüzde 65 oranında hayır çıkarken, evet oyları 35’te kaldı. Bu oylama sonucunda 127. Maddede değişiklik yapılmadı ve erken seçimler gerçekleştirilmedi.

Cumhurbaşkanı’nı halk seçsin “2007”

Türkiye Cumhuriyeti 21 Ekim 2007 tarihinde Türkiye’de, cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi başta olmak üzere birtakım anayasa değişiklikleri için 5’inci kez sandık başına gitti. Bu seçimlerde halk yüzde 68, 95 ile değişikleri kabul etti,

2007 Referandumu ile değişen bazı maddeler;

Milletvekili genel seçimlerinin beş yıl değil dört yılda bir yapılması.

Cumhurbaşkanının halk oyuyla seçilmesi.

“Cumhurbaşkanı, kırk yaşını doldurmuş ve yükseköğrenim yapmış Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri veya bu niteliklere ve milletvekili seçilme yeterliğine sahip Türk vatandaşları arasından, halk tarafından seçilir. Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıldır. Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir. Cumhurbaşkanlığına Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri içinden veya Meclis dışından aday gösterilebilmesi yirmi milletvekilinin yazılı teklifi ile mümkündür. Ayrıca, en son yapılan milletvekili genel seçimlerinde geçerli oylar toplamı birlikte hesaplandığında yüzde onu geçen siyasi partiler ortak aday gösterebilir. Cumhurbaşkanı seçilenin, varsa partisi ile ilişiği kesilir ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliği sona erer”

Türkiye’nin en kritik referandumu “2010”

2010 Tarihinde yapılan referandum ile yargıda bazı değişiklikler yapıldı. Halk bu değişiklikleri oylamak için 12 Eylül 2010 tarihinde sandık başına gitti.  26 Maddenin değiştirilmesini içerek paket, TBMM ‘de kabul edildi. Ardından halka sorulan değişiklikte halkın yüzde 57,8’i evet tarafında dururken, CHP’nin oyunun yüksek olduğu deniz kesimi başta olmak üzere halkın yüzde 42, 12’si ise hayır oyunu tercih etti.

Ak Parti grubunun verdiği 27 Maddelik değişiklik teklifi önce anayasa komisyonunda görüşülerek kabul edildi. TBMM’de 336 kabul, 72 ret alan değişiklik teklifi Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’e sunuldu. Meclis’teki oylamalarda AKP teklife destek olurken, MHP diğer partilerin katılmamasından dolayı tek başına muhalefet etmek zorunda kaldı. Meclis’te vekili bulunmayan iki parti Saadet Partisi ve Büyük Birlik Partisi dışarıdan destek vereceğini açıkladı.

2010 Referandumunun getirdiği bazı değişiklikler;

Anayasa Mahkemesi’nde yedek üyelik sistemi kaldırılıyor. Mahkeme, “11 asıl 4 yedek” üye yerine “17 asıl” üyeden oluşacak. Anayasa değişikliğinin yürürlüğe girmesi durumunda mevcut yedek üyeler asıl üye sıfatını kazanacak.

Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi 12 yıl olarak belirleniyor.

Vatandaşlara Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapma hakkı veriliyor.

Yüce Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilir. Genel Kurulun yeniden inceleme sonucunda verdiği kararlar kesindir.

Anayasa Mahkemesi iki bölüm ve Genel Kurul halinde çalışır. Bölümler, başkanvekili başkanlığında dört üyenin katılımıyla toplanır. Genel Kurul, Mahkeme Başkanının veya Başkanın belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en az on iki üye ile toplanır.

Anayasa değişikliğinin iptali ve siyasi parti kapatma davalarında üyelerin 3/5’i yerine 2/3’ünün oyu aranacak.

Yüksek Askeri Şura’daki ihraç kararlarına yargı denetimi getiriliyor.

Memurlara verilen uyarma ve kınama cezalarına karşı yargıya gidilebilecek.

Askeri yargı organlarının kuruluş ve işleyişinin “askerlik hizmetlerinin gereklerine göre düzenleneceği” ibaresi anayasadan çıkarılıyor.

Haber / Barış Yahya Çinçin

 

 

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: